KONTAKT
FK-5-1-12

FK-5-1-12 — właściwości, zastosowania i wpływ na środowisko

FK-5-1-12 to neutralny gaz chemiczny stosowany głównie jako środek gaśniczy. Jego przeznaczeniem jest zwalczanie pożarów w pomieszczeniach, w których użycie wody, piany bądź proszku gaśniczego zwiększyłoby szkody wywołane przez ogień i temperaturę. Jest substancją bezpieczniejszą dla ludzi i zwierząt niż np. dwutlenek węgla stosowany w gaśnicach śniegowych.

Spis treści:
Czym charakteryzuje się „sucha woda”?
Zasada działania
Pochodzenie
Zastosowanie
Wpływ na otoczenie

Jakie właściwości ma gaz FK-5-1-12?

Gaz FK-5-1-12 jest organicznym związkiem chemicznym o fachowej nazwie perfluoro(2-metylo-3-pentanon) i wielu właściwościach. Jego wzór sumaryczny to C6F12O. Należy do grupy związków perfluoroorganicznych. Jest bezzapachowym dielektrykiem (zatem nie przewodzi prądu elektrycznego). Może występować jako przypominająca czystą wodę bezbarwna ciecz lub jako gaz (w takiej postaci wykorzystywany jest np. w urządzeniu gaśniczym STILDE SK). Nie jest rozpuszczalnikiem i ma niewielkie właściwości zwilżające. Z tego względu zwany jest „suchą wodą” lub „bezwodną wodą” (ang. dry water albo waterless water).

Zasada działania

Głównym mechanizmem gaśniczym FK-5-1-12 jest efekt fizyczny polegający na bardzo szybkim i intensywnym pochłanianiu ciepła na poziomie cząsteczkowym. Związek ten błyskawicznie schładza płomień i przerywa reakcję łańcuchową spalania, co pozwala na ugaszenie ognia w zaledwie kilka sekund. Co niezwykle istotne, w przeciwieństwie do gazów obojętnych, FK-5-1-12 nie działa poprzez drastyczne wypieranie tlenu z przestrzeni. Stężenie tlenu w chronionym obszarze pozostaje na poziomie bezpiecznym dla ludzi, co czyni go idealnym rozwiązaniem do przestrzeni roboczych.

Pochodzenie

Warto wiedzieć, że interesujący nas środek został uzyskany na przełomie XX i XXI w. przez amerykański koncern 3M Company. Nastąpiło to w ramach badań nad poszukiwaniem zamienników dla halonów, stosowanych w urządzeniach służących np. do zwalczania miejscowych, niewielkich pożarów urządzeń elektronicznych. Chodzi tu m.in. o sprzęt podobny do naszego Miejscowego Urządzenia Gaśniczego Gazowego STILDE M. Substancja została po raz pierwszy publicznie przedstawiona przez 3M w 2004 r. Została też opatentowana. Ochrona patentowa wygasła jednak 19 lipca 2020 r.

FK-5-1-12 gaz

Jakie zastosowania ma FK-5-1-12?

Jak zaznaczyliśmy na wstępie, wprowadzony na rynek przez 3M gaz FK-5-1-12 wykorzystywany jest jako środek do zwalczania m.in. pożarów klasy A (ciała stałe, np. papier, tkaniny) i B (ciecze i substancje, które topnieją w cieple) w takich pomieszczeniach, w których użycie piany bądź proszku gaśniczego, a tym bardziej wody, doprowadziłoby do powstania dodatkowych szkód.

Zastosowany w systemie gaśniczym na gazy chemiczne środek nie wpływa negatywnie na pracę układów elektronicznych i urządzeń elektrycznych. Działa zatem odmiennie niż woda. Nie powoduje też niszczenia dokumentów papierowych i podobnych przedmiotów, np. obrazów, dywanów i tkanin. Dzięki temu znajduje zastosowanie w instalacjach przeciwpożarowych chroniących serwerownie, biblioteki i archiwa czy też tzw. cleanrooms. Są to pomieszczenia o kontrolowanych parametrach środowiskowych spotykane np. w zaawansowanych zakładach przemysłowych.

Użycie interesującego nas związku nie skutkuje szokiem termicznym gaszonych z jego pomocą obiektów. Sprawia to, że używa się go w instalacjach gaśniczych montowanych w budynkach lub innych miejscach, które przeznaczone są do czasowego przebywania ludzi, np. w szpitalach, bankach czy obiektach zabytkowych. Może być stosowany w systemach zalewowych oraz do rozpylania kierunkowego. Jest też wykorzystywany w specjalistycznych gaśnicach przenośnych.

Jaki jest wpływ używanego w naszych urządzeniach gazu na środowisko naturalne?

W swej pierwotnej postaci związek nie jest toksyczny dla ludzi. Jest także bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie. Bezpieczeństwo poświadcza np. uzyskany przez nas w 2024 r. atest Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH.

Opary omawianego środka gaśniczego ulegają rozkładowi w atmosferze w drodze fotolizy. Następuje to pod wpływem światła słonecznego, promieniowania UV bądź po podgrzaniu. Ze względu na powstawanie w związku z tym procesem chemicznym substancji toksycznych, m.in. fluorowodoru, dobrym pomysłem jest korzystanie w każdej sytuacji z fachowej obsługi, którą zajmie się certyfikowany personel. W tym kierunku idą także zalecenia opracowane przez koncern 3M.

Zwróć uwagę, iż po uruchomieniu urządzenia gaśniczego – np. STILDE SK czy STILDE M – i uwolnieniu gazu do atmosfery, rozkłada się on w jej górnych warstwach. Proces ten jest efektem działania promieniowania UV. W konsekwencji związek znika ze środowiska naturalnego w ciągu pięciu dni. Dzięki temu nie mamy do czynienia z typowym dla freonów efektem kumulacji. Sprawia to, że gaz nie utrzymuje się w atmosferze Ziemi przez wiele lat.

Szczególnie ważne jest, że interesujący nas środek gaśniczy nie ma wpływu na warstwę ozonową, a zatem nie powiększa „dziury ozonowej”. Do wzrostu efektu cieplarnianego przyczynia się w nieznacznym stopniu. Jego potencjał niszczenia warstwy ozonowej (ODP) to 0. Potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (GWP) wynosi zaledwie 1. Teoretycznie jest szkodliwy dla organizmów wodnych, jednak poprawne obchodzenie się z nim minimalizuje ryzyko na tym polu.

Z wyglądu substancja ta przypomina krystalicznie czystą wodę, ale w przeciwieństwie do niej nie posiada właściwości zwilżających i nie działa jak rozpuszczalnik. Oznacza to, że po wylaniu lub rozpyleniu nie moczy gaszonych powierzchni, stąd popularne określenie „sucha woda” (ang. dry water).

Mechanizm działania opiera się na fizyce – gaz błyskawicznie pochłania ciepło na poziomie cząsteczkowym. Prowadzi to do gwałtownego schłodzenia płomieni i przerwania reakcji łańcuchowej spalania. Ogień zostaje ugaszony w ciągu kilku sekund. W przeciwieństwie do gazów obojętnych FK-5-1-12 nie wypiera drastycznie tlenu, dzięki czemu jego poziom w pomieszczeniu pozostaje bezpieczny dla ludzi.

Wpływ tego gazu na ekologię jest minimalny. W przeciwieństwie do dawnych freonów substancja ta nie kumuluje się w naturze. Pod wpływem promieniowania słonecznego (UV) ulega szybkiemu rozkładowi i znika z atmosfery w ciągu zaledwie 5 dni.

Tak, w swojej pierwotnej postaci gaz nie jest toksyczny. Posiada m.in. atest Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH. Ponieważ nie zmniejsza drastycznie poziomu tlenu, stanowi bezpieczne rozwiązanie do przestrzeni, w których pracują ludzie. Mimo że gaz jest bezpieczny, jego opary poddane działaniu wysokiej temperatury lub promieniowania UV ulegają rozkładowi, podczas którego mogą powstawać substancje toksyczne (np. fluorowodór). Z tego powodu obsługą systemu po ugaszeniu pożaru powinien zająć się wyłącznie certyfikowany personel.

Gaz został opracowany na przełomie XX i XXI wieku przez amerykański koncern 3M Company, który szukał bezpiecznego i ekologicznego zamiennika dla wycofywanych halonów. Rozwiązanie zaprezentowano publicznie w 2004 roku. Warto zaznaczyć, że ochrona patentowa na tę substancję wygasła w lipcu 2020 rok.