Postawione w tytule tego artykułu pytanie: „Montaż i odbiór instalacji gaśniczej — jak wygląda cały proces” dotyczy ważnych czynności mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa. Fachowo wykonany montaż, pierwsze uruchomienie oraz przeprowadzenie wymaganych prób i badań odbiorowych są warunkiem prawidłowego działania urządzenia. Pozwalają potwierdzić, że system został wykonany zgodnie z projektem i właściwie reaguje na sygnały pożarowe. Dzięki temu maleje ryzyko rozprzestrzenienia się pożaru.

Spis treści:

Co obejmują prace instalacyjne?
Wiele robót – jeden cel
Pierwsze uruchomienie
Specjalne badanie
Co mówią przepisy?
Kontrola w terenie
Często zadawane pytania (FAQ)

Na czym polega montaż systemu gaśniczego?

Jasne jest, że montaż Stałego Urządzenia Gaśniczego (SUG) powinien być przeprowadzony zgodnie z projektem instalacji gaśniczej. Nasze doświadczenie w prowadzeniu specjalistycznych szkoleń oraz realizacja inwestycji w gmachach uczelni, biurowcach i rozmaitych zakładach przemysłowych dowodzi, że jest to proces złożony.

Wiele prac i jeden cel

Oprócz zamontowania samej instalacji gaśniczej zwykle konieczne jest także zamontowanie systemów detekcji lub innych urządzeń pozwalających na wykrycie pożaru. Warto pamiętać, że w skład instalacji wchodzą nie tylko butle na środek gaśniczy, lecz również np. rury rozdzielcze i rozprowadzające, manometry oraz zawory. Bardzo ważnym elementem SUG są odpowiednio dobrane dysze wylotowe Przykładowo w systemie STILDE SW mogą być stosowane zawory ze stałym wypływem oraz dysze ograniczające poziom oddziaływania akustycznego podczas wyzwolenia gazu. Rozwiązanie to zmniejsza ryzyko zakłócenia pracy lub uszkodzenia wrażliwych dysków HDD.

W automatycznie uruchamianych gazowych SUG istotnym elementem jest odpowiednio dobrana i skonfigurowana centrala sterowania gaszeniem. Przykładem może być Fighter XT, jeżeli jej zastosowanie, sposób sterowania i współpraca z pozostałymi elementami systemu odpowiadają projektowi urządzenia.

W przypadku gazowego SUG działającego metodą gaszenia całkowitego należy zapewnić taką szczelność chronionej kubatury, aby możliwe było utrzymanie wymaganego stężenia środka gaśniczego przez określony czas. Nie oznacza to konieczności usunięcia każdej najmniejszej nieszczelności. Należy zidentyfikować i odpowiednio ograniczyć przede wszystkim otwory oraz niekontrolowane drogi przepływu powietrza, które mogłyby uniemożliwić osiągnięcie wymaganego czasu retencji. Trzeba również uwzględnić działanie wentylacji, klap, drzwi i innych przegród.

Zakres prac przy Miejscowych Urządzeniach Gaśniczych (MUG) może być inny niż przy systemach chroniących całą kubaturę pomieszczenia. MUG zabezpiecza zazwyczaj konkretną maszynę, urządzenie lub wydzieloną mikrostrefę, dlatego ocenia się przede wszystkim geometrię chronionej przestrzeni, otwory w obudowie, wentylację urządzenia, sposób detekcji oraz rozmieszczenie dysz.

Co warto wiedzieć o odbiorze instalacji gaśniczej?

Po zainstalowaniu systemu czas na sprawdzenie poprawności jego montażu i działania. Odbiór instalacji gaszenia gazem obejmuje weryfikację jakości wykonanych prac i ich zgodności z treścią projektu i przepisami. Trzeba także sprawdzić współdziałanie SUG z innymi instalacjami oraz upewnić się, czy urządzenie zawiera odpowiednią ilość środka gaśniczego, np. gazu obojętnego lub jego mieszaniny stosowanej w systemach STILDE SI i STILDE SW, takiej jak IG-100, IG-01, IG-55 albo IG-541.  Prawidłowo przeprowadzony odbiór potwierdza gotowość systemu do eksploatacji oraz jego zgodność z projektem i wymaganiami technicznymi. Użytkownik otrzymuje dzięki temu potwierdzenie, że instalacja zapewnia przewidziany poziom ochrony życia, zdrowia i mienia w zakresie określonym dla danego obiektu, np. szpitala, hotelu lub budynku użyteczności publicznej.

Badanie szczelności chronionej kubatury – Door Fan Test

W gazowych SUG działających metodą gaszenia całkowitego istotne jest zapewnienie odpowiedniej szczelności chronionej kubatury. Pozwala ona utrzymać stężenie środka gaśniczego przez czas wymagany w projekcie i właściwych dokumentach technicznych. By ją zweryfikować, przeprowadza się próbę określaną jako Door Fan Test. Polega ona na tym, że za pomocą specjalistycznego wentylatora zamocowanego w futrynie drzwi badanego pomieszczenia wytwarza się nadciśnienie i podciśnienie. Analiza strumienia powietrza pozwala oszacować szczelność chronionej przestrzeni i przewidywany czas utrzymania wymaganego stężenia środka gaśniczego. W konsekwencji wiadomo, jak nieszczelność może wpłynąć na utrzymanie niezbędnego do stłumienia ognia stężenia środka gaśniczego w chronionym pomieszczeniu.

Spojrzenie na przepisy

Wymagania dotyczące projektowania, montażu i odbioru urządzeń gaśniczych wynikają z przepisów, uzgodnionego projektu, właściwych norm oraz dokumentacji technicznej urządzeń. Jeżeli zastosowany środek gaśniczy i zakres wykonywanych prac podlegają przepisom dotyczącym fluorowanych gazów cieplarnianych, zastosowanie mają również odpowiednie wymagania w zakresie certyfikacji personelu i przedsiębiorców. Warto przypomnieć, że autorzy dokumentacji projektowej mają obowiązek zapewnienia, by była ona zgodna z wymogami ochrony PPOŻ. (art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie PPOŻ.). Niezależnie od tego art. 6b ustawy o ochronie przeciwpożarowej stanowi, że projekt urządzenia przeciwpożarowego wymaga uzgodnienia z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.

Trzeba w tym miejscu poświęcić nieco uwagi także § 3 rozporządzenia z 2010 r. dotyczącego ochrony PPOŻ. budynków i innych obiektów budowlanych. Wymaga on, by urządzenia przeciwpożarowe w danym obiekcie zostały wykonane (zatem także zamontowane) w sposób odpowiadający projektowi. Zwróć uwagę, iż projekt urządzenia przeciwpożarowego powinien być uzgodniony przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Oprócz tego prawnym warunkiem dopuszczenia do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich dla danego typu urządzenia badań oraz prób. Mają one na celu weryfikację poprawności działania urządzenia (§ 3 ust. 1 rozporządzenia).

Spojrzenie na zawierający definicje legalne § 2 ust 1. pkt 9 cytowanego rozporządzenia wskazuje, że określenie „urządzenia przeciwpożarowe” jest pojemne. Obejmuje ono m.in. stałe i półstałe urządzenia gaśnicze oraz zabezpieczające, a także urządzenia inertyzujące. Tym samym jego przepisy stosuje się także przy montażu, odbiorze i serwisowaniu interesujących nas systemów.

Udział Państwowej Straży Pożarnej przed rozpoczęciem użytkowania obiektu

Zgodnie z art. 56 Prawa budowlanego inwestor zawiadamia Państwową Straż Pożarną o zakończeniu budowy i zamiarze przystąpienia do użytkowania, jeżeli projekt zagospodarowania działki lub terenu, projekt architektoniczno-budowlany albo projekt techniczny wymagał uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej. PSP zajmuje wówczas stanowisko w sprawie zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Właściwy miejscowo komendant miejski lub powiatowy zajmuje stanowisko co do zgodności wykonania obiektu zgodnie z projektem w aspekcie ochrony PPOŻ.

Wcześniej trzeba przeprowadzić tzw. czynności kontrolno-rozpoznawcze. Obejmują one m.in. zweryfikowanie, czy zastosowane w danym budynku systemy zapewniają efektywną ochronę przed ogniem. Inwestor powinien także przedstawić protokoły z przeprowadzonych już prób sprawności technicznej oraz odbiorów technicznych urządzeń i instalacji mających wpływ na bezpieczeństwo.

Próby techniczne powinny być przeprowadzone przez osoby posiadające odpowiednie kompetencje, zgodnie z projektem, dokumentacją techniczną, instrukcjami producenta oraz mającymi zastosowanie normami i procedurami odbiorowymi. Jeżeli odrębne wymagania, projekt, umowa albo wymagania ubezpieczyciela przewidują udział akredytowanego laboratorium lub niezależnej jednostki, należy je odpowiednio uwzględnić. PSP sprawdza także sprawność urządzeń PPOŻ. Z czynności kontrolnych sporządzić należy protokół. Zawarte w nim ustalenia powinny być podstawą dla zajęcia stanowiska, o którym mowa w art. 56 Pr. bud.

Jak widzisz, kwestie stricte prawne mają spore znaczenie. Dobrze zdajemy sobie z tego sprawę, zwracając na nie uwagę podczas szkoleń, a także w toku współpracy z naszymi partnerami. Stawiamy na zrozumienie zależności między poszczególnymi przepisami. Dzięki temu inwestorzy i wykonawcy lepiej znają swe uprawnienia i obowiązki związane z montażem i eksploatacją urządzeń gaśniczych.

W strefach pożarowych i pomieszczeniach wyposażonych w Stałe Urządzenia Gaśnicze Gazowe, takie jak STILDE SK i STILDE SI, a także w urządzenia zawierające inny środek gaśniczy mogący wpływać na zdrowie ludzi, należy zapewnić odpowiednie warunki bezpieczeństwa osób zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi tych urządzeń. W praktyce mogą one obejmować m.in. właściwe alarmowanie, możliwość bezpiecznej ewakuacji, opóźnienie wyzwolenia środka, funkcje ręcznego wstrzymania procesu gaszenia, oznakowanie oraz procedury postępowania – zależnie od rodzaju systemu i przyjętego projektu.

Często zadawane pytania (FAQ)

Co wchodzi w skład gazowego SUG oprócz zbiorników ze środkiem gaśniczym ?

W zależności od projektu w skład gazowego SUG mogą wchodzić m.in. kolektory i rurociągi rozprowadzające, zawory, wskaźniki ciśnienia, dysze, elementy mocujące, urządzenia detekcji, centrala sterowania gaszeniem (Fighter XT), sygnalizatory, przyciski ręcznego uruchomienia i wstrzymania gaszenia oraz elementy współpracujące z wentylacją i innymi instalacjami budynku.

Do czego służy Door Fan Test przy odbiorze systemów gaśniczych?

Door Fan Test służy do oceny szczelności chronionej kubatury w gazowych systemach gaszenia całkowitego. Na podstawie pomiarów przy nadciśnieniu i podciśnieniu szacuje się, czy możliwe będzie utrzymanie wymaganego stężenia środka gaśniczego przez określony czas.

Jakie wymagania prawne muszą spełnić urządzenia przeciwpożarowe podczas montażu?

Urządzenia muszą zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń PPOŻ. oraz spełniać wymogi określone w ustawie o ochronie przeciwpożarowej i odpowiednich rozporządzeniach.

Na czym polega udział Państwowej Straży Pożarnej w odbiorze inwestycji?

W przypadkach określonych w art. 56 Prawa budowlanego właściwy komendant powiatowy lub miejski PSP przeprowadza czynności kontrolno-rozpoznawcze i zajmuje stanowisko w sprawie zgodności wykonania obiektu z projektem budowlanym w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Może sprawdzać dokumentację, protokoły prób oraz praktyczne działanie wybranych urządzeń. Nie zastępuje to wcześniejszego odbioru technicznego SUG.

Jakie znaczenie mają Polskie Normy w strefach wyposażonych w gazowe SUG?

W strefach pożarowych i pomieszczeniach wyposażonych w stałe urządzenia gaśnicze gazowe lub wykorzystujące inne środki mogące wpływać na zdrowie ludzi należy zapewnić warunki bezpieczeństwa zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi tych urządzeń. Szczegółowe rozwiązania powinny wynikać również z projektu, charakterystyki środka gaśniczego oraz sposobu użytkowania chronionej przestrzeni.